Zadanie 6.2. (0–1)AI
Bezlist (Buxbaumia) to wyjątkowy rodzaj mchów należący do prątników, występujący m.in. w polskich lasach. Gametofity męskie bezlistu są bardzo drobne – widoczne tylko pod mikroskopem. Gametofity żeńskie mają nierozgałęzioną łodyżkę, nieprzekraczającą 1 mm długości. Listki gametofitu żeńskiego zanikają podczas dojrzewania sporofitu i przekształcają się w nitkowate twory. Sporofit bezlistu osiąga do 2 cm wysokości i jest dobrze widoczny – na czerwonej secie znajduje się duża puszka zarodni, która przynajmniej na początku rozwoju jest zielona.
Na poniższym zdjęciu są widoczne dwa sporofity bezlistu.
Określ, czy gametofit bezlistu jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną. Odpowiedź uzasadnij.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za określenie, że bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, wraz z prawidłowym uzasadnieniem, odnoszącym się do występowania gametofitów żeńskich i gametofitów męskich.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, ponieważ występują gametofity męskie i gametofity żeńskie.
• Występują rośliny męskie i żeńskie, a więc jest dwupienny.
• Dwupienny – nie ma gametofitów obupłciowych.
• Dwupienny – gamety żeńskie i męskie są wytwarzane przez różne rośliny.
• Pokolenie gametofitu jest dwupienne, ponieważ rodnie i plemnie występują na innych osobnikach.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że gametofity bezlistu nie są samodzielnymi roślinami, ale są organami lub roślinami wyrastającymi ze sporofitu, np. „Dwupienny – gametofity męskie i żeńskie znajdują się na innych osobnikach”.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 19%
Drugim bardzo trudnym zadaniem z tego obszaru było zadanie 6.2., sprawdzające, na podstawie analizy i interpretacji materiału źródłowego dotyczącego bezlistu – wyjątkowego rodzaju mchów należącego do prątników – umiejętność rozróżnienia rośliny jednopiennej od dwupiennej. Zadanie zostało szczegółowo omówione w rozdziale Problem „pod lupą” wraz z innymi zadaniami o podobnej konstrukcji.
Zadanie 6.2., podobnie jak zadanie 5.4., wymagało od maturzystów dokonania rozstrzygnięcia między dwoma rozwiązaniami oraz uzasadnienia wyboru. Zdający musieli określić, czy bezlist jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną oraz przedstawić uzasadnienie odnoszące się do zawartych w materiale źródłowym odpowiednich cech bezlistu.
Poniżej przedstawiono przykłady poprawnych odpowiedzi.
• Bezlist zwyczajny jest dwupienny, ponieważ występują gametofity męskie i gametofity żeńskie. • Dwupienny, ponieważ gamety żeńskie i męskie wytwarzane są przez dwie różne rośliny. • Bezlist jest dwupienny, bo gametangia męskie i żeńskie znajdują się na innych osobnikach.
Jak wskazują powyższe odpowiedzi w rozwiązaniu nie trzeba było (choć było to możliwe) odwoływać się do definicji dwupienności, ale do takich cech bezlistu, które jednoznacznie na nią wskazują.
Najczęściej popełnianym błędem przez zdających było przedstawianie gametofitów bezlistu nie jako samodzielnych roślin, ale organów lub roślin wyrastających ze sporofitu, np.:
• Jest rośliną dwupienną, ponieważ jeden osobnik wytwarza zarówno gametofity męskie jak i żeńskie.
• Dwupienna, ponieważ gametofit męski i żeński znajdują się na różnych osobnikach.
• Gametofit bezlistu jest dwupienny, ponieważ gametofit męski i żeński nie występuje wspólnie na jednym osobniku bezlistu.
Część niepoprawnych odpowiedzi zawierała również błędne kryterium dwupienności gametofitów. W takich rozwiązaniach podawano informację o różnicach w rozmiarach gametofitów, zamiast różnic w rodzaju wytwarzanych gametangiów lub występowaniu dymorfizmu płciowego, np.:
• Dwupienna, bo gametofit męski i gametofit żeński różnią się rozmiarem.
• Gametofit bezlistu jest dwupienny, gdyż między gametofitami występuje dymorfizm płciowy.
Tak sformułowane uzasadnienia mogą świadczyć o nieznajomości sensu pojęcia dwupienności.
Polecenia zawierające czasownik operacyjny „uzasadnij” wymagają od maturzystów jedynie podania jednego lub większej liczby argumentów popierających daną tezę. Czasownik operacyjny „wykaż” obliguje natomiast do podania co najmniej dwóch faktów oraz ich logicznego połączenia w celu udowodnienia, że zachodzi zależność przyczynowo-skutkowa.