Zadanie 10.1. (0–1)AI
Rośliny rosnące w środowisku naturalnym są narażone na działanie wielu niekorzystnych czynników, określanych jako czynniki stresowe. Susza i podtopienie stanowią czynniki stresowe, które upośledzają transport wody w roślinie. Stres wywołuje odpowiedź komórek, tkanek i organów, co pozwala na lepsze przystosowanie się rośliny do aktualnych warunków środowiska. Jedną z pierwszych odpowiedzi rośliny na działanie czynnika stresotwórczego jest zmiana równowagi hormonalnej. Obserwowaną reakcją roślin na suszę lub podtopienie jest stymulacja syntezy etylenu. Efekt działania etylenu to m.in.:
- opadanie liści,
- rozwój miękiszu powietrznego w korzeniach,
- powstawanie korzeni przybyszowych oraz włośników.
Na podstawie: red. J. Kopcewicz i S. Lewak, Podstawy fizjologii roślin, Warszawa 1998; A. Kacperska, Udział hormonów roślinnych w odpowiedzi roślin na stresowe czynniki środowiska, „Kosmos” 44(3–4), 1995.
Na poniższych schematach przedstawiono przekroje poprzeczne przez korzeń ryżu: A – stan wyjściowy, B – efekt działania etylenu w warunkach podtopienia rośliny.
Na podstawie: S. Nishiuchi i inni, Mechanisms for coping with submergence and waterlogging in rice, „Rice” 5(2), 2012.
Na podstawie schematów określ, na czym polegała zmiana w budowie korzenia ryżu, i podaj jej znaczenie adaptacyjne.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za prawidłowe określenie zmiany w budowie korzenia, uwzględniające powstanie miękiszu powietrznego lub powiększenie wielkości i liczby przestworów międzykomórkowych (przestrzeni), oraz podanie znaczenia adaptacyjnego tej zmiany, czyli przewietrzania tkanek korzenia lub dostarczanie tlenu wraz z powietrzem.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Rozwinął się miękisz powietrzny pełniący funkcję przewietrzającą.
• Doszło do wytworzenia sieci przestworów międzykomórkowych tworzących kanały, które ułatwiają doprowadzenie tlenu do korzeni.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do magazynowania gazów oddechowych w aerenchymie.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 5%
Najtrudniejszym z zadań z obszaru I wymagania ogólnego było zadanie 10.1. (poziom wykonania zadania – 5 %). Wymagało ono od zdających określenia, na podstawie schematów przedstawiających przekroje poprzeczne przez korzenie ryżu, na czym polegała zmiana w budowie korzenia wywołana podtopieniem i podania znaczenia adaptacyjnego tej zmiany. W rozwiązaniu tego zadania zdający powinni wskazać, że zmiany w budowie
anatomicznej korzenia polegały na powstaniu miękiszu powietrznego lub powiększeniu wielkości i liczby przestworów międzykomórkowych oraz podać znaczenie adaptacyjne powstałej zmiany, odnoszące się do możliwości przewietrzania tkanek korzenia lub dostarczania tlenu wraz z powietrzem. Przykładowa poprawna odpowiedź:
Etylen w korzeniach ryżu spowodował rozwój miękiszu powietrznego, co doprowadziło do zwiększenia się przestworów powietrznych w danym korzeniu. Umożliwiło to dotarcie powietrza do podtopionych organów roślinnych i tym samym zapobiegniecie gniciu tych organów.
Większość rozwiązań zadania była niepełna i poprawnie wskazywała tylko zmianę zachodzącą w wyniku działania etylenu, pomijając lub błędnie przedstawiając znaczenie adaptacyjne powstających w wyniku podtopienia zmian. Prawdopodobną przyczyną tego stanu rzeczy mogło być niedokładne przeczytanie polecenia albo pobieżna analiza informacji przedstawionych w zadaniu lub brak ich zrozumienia. W rozwiązaniach zauważalna była tendencja do powielania odpowiedzi dotyczącej funkcji aerenchymy, oczekiwanej w rozwiązaniu do zadania w arkuszu z poprzedniej sesji egzaminacyjnej. Polecenie z 2020 roku wymagało podania przykładu funkcji, którą pełni aerenchyma u roślin wodnych, innej niż przewietrzanie. Zdający powinni zauważyć, że zadania w arkuszach maturalnych z różnych lat wymagają rozwiązania odmiennych problemów, nawet jeżeli sprawdzają to samo wymaganie szczegółowe. Również polecenia do zadań dotyczących tych samych zagadnień nie są identyczne. Zdający powinni więc za każdym razem dokładnie przeanalizować treść zadania, dokładnie przeczytać polecenie i udzielić odpowiedzi adekwatnej do danego polecenia.
Na przykład w wielu przypadkach znaczenie adaptacyjne powstających w wyniku podtopienia zmian w budowie anatomicznej ryżu odnosiło się błędnie do zwiększania wyporności korzeni ryżu, na skutek pojawiania się aerenchymy, np.:
Zmiana w budowie korzenia ryżu w warunkach podtopienia polegała na przekształceniu miękiszu zasadniczego w powietrzny, co umożliwia roślinie unoszenie się na wodzie, a nie opadanie na dno.
Rozwiązania tego typu wynikały prawdopodobnie z niezrozumienia tekstu i fałszywego przeświadczenia, że ryż jest rośliną wodną, mimo tego że w treści zadania znajdowały się jednak informacje na temat występowania czynnika stresowego – podtopienia roślin ryżu. Co prawda jedną z funkcji aerenchymy jako tkanki może być zwiększanie wyporności roślin wodnych, jednak w przypadku opisywanym w zadaniu 10.1. problemem jest deficyt tlenu w podłożu, a powstająca aerenchyma ma inne zadanie – przewietrzanie tkanek korzenia ryżu.
Nieprawidłowo określonym znaczeniem adaptacyjnym było również wskazywanie na możliwość magazynowania gazów oddechowych w zmienionych tkankach, np.:
Zmiana w budowie korzenia ryżu polegała na rozwoju miękiszu powietrznego, co w warunkach podtopienia rośliny, umożliwia jej gromadzenie tlenu i dwutlenku węgla, niezbędnego do przeprowadzenia oddychania wewnątrzkomórkowego i fotosyntezy oraz unoszenie się korzeni na wodzie.