Zadanie 8.2. (0–1)AI
W rozwoju owadów o przeobrażeniu zupełnym występuje seria stadiów larwalnych oddzielonych od siebie kolejnymi linieniami. W czasie linienia po ostatnim stadium larwalnym powstaje poczwarka, po czym następuje przeobrażenie w imago. Cały proces rozwoju pozostaje pod kontrolą hormonalną, w której ważną funkcję pełnią m.in. hormon juwenilny i ekdyzon. Hormon juwenilny podtrzymuje młodociane stadium larw i wpływa na aktywność ekdyzonu. Przy względnie wysokim stężeniu hormonu juwenilnego linienie stymulowane ekdyzonem skutkuje pojawieniem się kolejnych stadiów larwalnych. Jeżeli jednak stężenie hormonu juwenilnego spadnie poniżej określonego poziomu, w wyniku kolejnego linienia powstaje poczwarka. W stadium poczwarki hormon juwenilny nie jest wydzielany.
Niektóre rośliny produkują substancje o działaniu zbliżonym do działania hormonów owadów, np. igły cisa produkują substancję o aktywności podobnej do ekdyzonu.
Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.
Wyjaśnij, jakie znaczenie dla rośliny ma produkcja przez nią substancji o aktywności podobnej do ekdyzonu. W odpowiedzi uwzględnij działanie tych substancji na owady.
..............................
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Schemat punktowania
1 p. – za wyjaśnienie odnoszące się do zaburzenia rozwoju albo wzrostu owadów żywiących się tą rośliną, co skutkuje spadkiem ich liczebności lub zmniejszeniem intensywności żerowania albo strat rośliny związanych z ich żerowaniem.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Substancje podobne do ekdyzonu produkowane przez rośliny:
- zaburzają metamorfozę żerujących na niej owadów, co zmniejsza ich liczebność.
- powodują wcześniejsze przepoczwarzenie się, co ogranicza żerowanie larw na roślinach.
- powodują, że larwy zjadających je owadów zbyt wcześnie rozpoczynają metamorfozę i nie są w stanie przeobrazić się w imago, co ogranicza straty rośliny.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 14%
Jednym z dwóch najtrudniejszych zadań z obszaru wymagania V okazało się zadanie 8.2. (poziom wykonania – 14%). Na podstawie tekstu opisującego rolę hormonu juwenilnego i ekdyzonu w regulacji rozwoju owadów o przeobrażeniu zupełnym i informacji, że niektóre rośliny, np. cis, produkują substancję o działaniu zbliżonym do ekdyzonu, należało wyjaśnić, jakie znaczenie dla rośliny ma produkcja przez nią tych substancji. Trudność w rozwiązaniu zadania wynikała z tego, że najpierw trzeba było na podstawie informacji z tekstu zrozumieć, że takie substancje mogą mieć wpływ na owady odżywiające się daną rośliną, następnie wydedukować, jakie skutki dla rozwoju owada może mieć dostarczenie wraz z pokarmem roślinnym dodatkowej ilości ekdyzonu i określić znaczenie tych skutków dla rośliny.
Tylko nieliczni maturzyści poprawnie określili, że skutkiem zwiększenia poziomu ekdyzonu jest przejście larw w stadium poczwarki, a tylko część zdających potrafiła określić, że kończy to okres żerowania larw na roślinie, czyli zmniejszy jej straty spowodowane przez te larwy. Najczęstsza błędna interpretacja informacji prowadziła do wskazywania, że wcześniejsze przepoczwarczenie spowoduje powstanie stadiów dorosłych owadów, które będą zapylały daną roślinę (cis jest rośliną nagonasienną, a więc wiatropylną) lub polowały na roślinożerców. Inna często wskazywana korzyść to wpływ ekdyzonu na lepszą kondycję igieł cisa lub ich nieopadanie na zimę. Analiza odpowiedzi do tego zadnia dostarcza ciekawych przykładów pomysłowości maturzystów, np.
Ekdyzon wpływa na pojawienie się kolejnych stadiów larwalnych, czyli wytworzenia kokonu, który zabezpiecza larwę przed utratą wody i substancji odżywczych. Dzięki wytwarzaniu substancji o aktywności podobnej do ekdyzonu możliwa jest ochrona igieł przed utratą wody i innych substancji. Ekdyzon stymuluje linienie owadów. Produkcja substancji o aktywności podobnej do ekdyzonu pozwala roślinie na proces podobny do linienia, ale zachodzący np. na igłach cisa. Dzięki temu igły dłużej pozostają młode i nie obumierają.
Produkcja substancji o aktywności zbliżonej do ekdyzonu ma za zadanie zwabienie owadów, które żywią się postaciami larwalnymi. Rośliny wydzielają ten związek w celu zapylenia przez owady.