Zadanie 13.2. (0–1)AI
Jod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów tarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu wydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).
Wyjaśnij, dlaczego w razie długotrwałego niskiego poziomu jodu w organizmie poziom hormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania wydzielania TSH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego konsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego wydzielania TSH przez przysadkę mózgową.
• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem we krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje wydzielanie TSH.
• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom tyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.
• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza przysadkę do wydzielania TSH.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zupełnego braku syntezy T3 lub T4, ponieważ przy niedoborze jodu występuje jedynie ograniczenie syntezy tych hormonów.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 17%
Zadanie 13.2. sprawdzało umiejętność wyjaśniania związku przyczynowo-skutkowego między długotrwałym niskim poziomem jodu w organizmie a podwyższonym poziomem hormonu tyreotropowego (TSH). W rozwiązaniu zdający powinni uwzględnić mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego na osi podwzgórze – przysadka – gruczoł (tarczyca). Zadania nie można było rozwiązać na podstawie informacji przedstawionych w krótkim materiale źródłowym, ale dotyczyło ono typowych problemów biologicznych i miało charakter odtwórczy. Wymagało zauważenia, że niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości hormonów tarczycy staje się niemożliwe, zatem we krwi jest ich niski poziom, a tylko odpowiednio wysoki poziom hormonów tarczycy hamuje wydzielanie TSH.
Liczne rozwiązania wskazują na błędną interpretację polecenia i niepoprawne utożsamienie mechanizmu sprzężenia zwrotnego ujemnego regulującego poziom hormonów tarczycy jako mechanizmu umożliwiającego regulację poziomu jodu, np.
W razie niskiego poziomu jodu przysadka wydziela hormon TSH, który pobudza tarczycę do wydziela hormonów, które spowodują podwyższenie poziomu jodu. Na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, gdy stężenie jodu wzrośnie do odpowiedniego poziomu, jod hamuje wydzielanie hormonu TSH przez przysadkę.
W odpowiedziach wielu zdających pojawiały się różnego rodzaju błędy merytoryczne ukazujące nierozumienie procesów związanych z regulacją hormonalną.
Stosunkowo często występowały odpowiedzi wskazujące na brak wiedzy o sposobie regulacji poziomu hormonów tarczycy, np.
Jod hamuje wydzielanie hormonu TSH przez przysadkę i hormonów wytwarzanych przez tarczycę, gdy jest jego niedobór narządy te nie mogą być regulowane na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.
Pojawiały się także rozwiązania świadczące o nierozumieniu mechanizmu ujemnego sprzężenia zwrotnego, np.
Ujemne sprzężenie zwrotne polega na regulacji syntezy substratu przez ostatni produkt reakcji – TSH. Gdy organizm dostaje informację, że jodu jest za mało, to wydziela produkt w postaci TSH, duża ilość produktu końcowego ma na celu stymulować syntezę hormonów tarczycy w organizmie, bo inaczej zatrzymany byłby cały mechanizm.
Powyższa odpowiedź opisuje raczej mechanizm regulacji działania szlaków metabolicznych, a nie – regulacji wydzielania hormonów.
Częstą przyczyną nieuzyskiwania punktu za to zadanie było również udzielanie odpowiedzi wskazujących na brak syntezy hormonów tarczycy jako skutku niedoboru jodu w organizmie, np.
T3 i T4 nie są produkowane przez brak jodu, więc nie dochodzi do zahamowania wydzielania TSH. Stąd duże stężenie TSH we krwi. Obecność T3 i T4 zahamowałaby wydzielenie TSH, ale ich nie ma, przez brak jodu.
W przypadku niedoboru jodu w organizmie nie można mówić o całkowitym braku hormonów T3 i T4, ponieważ w takiej sytuacji występuje tylko ograniczenie ich syntezy, która dalej zachodzi, ale z niższą wydajnością.
Dość częste były także rozwiązania, w których zdający podawali nieprawdziwe, wynikające z nieuwagi lub braku podstawowej wiedzy informacje, np.:
• TSH jest wydzielane, gdyż trzustka nie wytwarza odpowiedniej ilości hormonów […];
• W odpowiedzi na niedobór jodu podwzgórze nie jest hamowane i wydziela cały czas TSH […];
• Hormon tyreotropowy stymuluje tarczycę do wydzielania kalcytoniny […];
• […] dochodzi do ograniczonego wytwarzania tyroksyny […].