Zadanie 7.2. (0–1)AI
Pełnik europejski (Trollius europaeus) to roślina zielna występująca głównie na mokrych łąkach, przy brzegach strumieni oraz w wilgotnych lasach liściastych. Mimo że roślina produkuje dużo nasion, rzadko spotyka się siewki w sąsiedztwie kęp pełnika, gdyż ich rozwojowi nie sprzyja konkurencja ze strony innych gatunków łąkowych. Odsłanianie gleby wokół kęp pełnika sprawia, że łatwiej zachodzi kiełkowanie jego nasion. Stanowiska pełnika chroni się także poprzez regularne koszenie łąk, co zmniejsza udział gatunków ekspansywnych, takich jak np. pokrzywa zwyczajna lub ostrożeń polny. W Polsce pełnik jest objęty ochroną gatunkową.
Kwiaty pełnika są okazałe, żółte i zapylane głównie przez kilka gatunków muchówek z rodzaju Chiastocheta. Muchówki wchodzą do kwiatu, gdzie zjadają pyłek i nektar. W kwiecie dochodzi też do kopulacji tych owadów i składania jaj. Wylęgające się larwy wgryzają się do słupków i wyjadają tam część zawiązków nasion. Przed przepoczwarzeniem larwy wydostają się z kwiatów i spadają na powierzchnię gleby.
Na poniższych ilustracjach przedstawiono pokrój ogólny pełnika oraz – w powiększeniu – typowy liść łodygowy.
Wykaż, że przedstawiona w tekście zależność między pełnikiem a muchówkami jest mutualizmem. Określ, na czym polega mutualizm, oraz podaj przykłady korzyści lub strat odnoszonych przez wymienione organizmy.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za prawidłowe wykazanie mutualizmu, uwzględniające jego definicję – obustronne korzyści – oraz przykłady tych korzyści dla pełnika i dla muchówek.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
- Obie strony odnoszą w tej relacji korzyści – kwiaty pełnika zostają zapylone, a larwy mają pokarm pobrany z rośliny.
- Larwy muchówek wykorzystują nasiona pełnika europejskiego jako pokarm, a imago składają w kwiatach tej rośliny jaja, ale też zapylają kwiaty pełnika europejskiego, więc obie strony mają korzyści, stąd jest to mutualizm.
- Larwy muchówek mają pokarm – nasiona pełnika europejskiego, a imago zapylają kwiaty, więc zależność może być nazwana mutualizmem, ponieważ polega on na obopólnych korzyściach dla obu gatunków.
- Mutualizm to korzyść dla obu stron. Kwiaty pełnika są zapylane przez muchówki, a pełnik służy jako pokarm dla muchówek.
Uwagi:
Jeżeli w odpowiedzi zdający odnosi się do strat ponoszonych przez pełnika, to jednocześnie musi podać, że korzyści przewyższają te straty (zysk netto). Nie uznaje się odpowiedzi, w której zdający podaje jako korzyść rozprzestrzenianie nasion przez larwy muchówek.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 46%
Zadanie 7.2. było jedynym zadaniem z I obszaru wymagań ogólnych, które wymagało dłuższej wypowiedzi. To zadanie było częścią wiązki, na którą składały się cztery polecenia, i wymagało analizy tekstu źródłowego. Opisano w nim m.in. zależność między pełnikiem europejskim i muchówkami, wskazując na obopólne korzyści, ale także na straty ponoszone, przez roślinę. W odpowiedzi do tego zadania zdający powinni wykazać, że przedstawiona w tekście zależność między pełnikiem a muchówkami jest mutualizmem, odwołując się definicji mutualizmu i podając przykłady korzyści odnoszonych przez wymienione organizmy. Zadanie nie było łatwe dla zdających (poziom wykonania zadania – 46%). Stosunkowo często formułowane były odpowiedzi niepełne, opisujące obopólne korzyści między pełnikiem i muchówkami, jednak nieuwzględniające definicji mutualizmu:
Jest to mutualizm, ponieważ kwiaty pełnika są zapylane przez muchówki, a pełnik dostarcza pokarm dla larw muchówek.
Zdający często popełniali błąd merytoryczny, podając, że korzyścią dla pełnika jest przenoszenie nasion przez larwy muchówki:
Opisana zależność to mutualizm, który polega na obustronnej korzyści, ponieważ muchówki mają pokarm w postaci nektaru i bezpieczne miejsce do składania jaj, a dzięki larwom wgryzającym się do słupków i wypadających na ziemię, uwalniana jest część nasion pełnika i w glebie łatwiej zachodzi kiełkowanie jego nasion.
Zdarzały się także odpowiedzi, w których błędnie definiowano mutualizm:
Mutualizm występuje wtedy, gdy jeden z gatunków zyskuje więcej niż drugi, wchodzący z nim w zależność. Między pełnikiem a muchówką występuje mutualizm, gdyż pełnik jest zapylany przez muchówki, jednak zwierzęta te zjadają również jego pyłek oraz część zawiązków nasion. Muchówka zyskuje w tej zależności miejsce do kopulacji oraz pokarm. Zysk muchówek przewyższa więc zysk pełnika.