Zadanie 16.3. (0–1)AI
Wargatek czyściciel (Labroides dimidiatus) żywi się pasożytniczymi bezkręgowcami, które przebijają i rozrywają skórę oraz skrzela innych ryb. Wargatek jest dobrze widoczny w toni wodnej dzięki czarnemu pasowi biegnącemu od głowy do ogona oraz niebieskim plamom na tułowiu i na ogonie. Aby pozbyć się pasożytów, do wargatka czyściciela podpływają ryby z około 50 różnych gatunków. Wśród ryb zbliżających się do wargatka znajdują się także drapieżniki, które go nie atakują, ale pozwalają mu na usunięcie pasożytów. Z wargatkiem współwystępuje inna ryba – aspidont (Aspidontus taeniatus) – która jest podobna morfologicznie do wargatka, ale prowadzi odmienny tryb życia. Gdy do aspidonta zbliży się większa ryba, ten szybko atakuje i odgryza jej kawałek płetwy bądź skóry, po czym ucieka do swojej kryjówki. Oba gatunki przedstawiono na poniższych ilustracjach. Aspidontus taeniatus Labroides dimidiatus Na podstawie: T. Kaleta, Zachowanie się zwierząt. Zarys problematyki, Warszawa 2014; J. Morrissey i in., Introduction to the Biology of Marine Life, Sudbury 2009.
Wyjaśnij, w jaki sposób w toku ewolucji doszło do utrwalenia się wyglądu aspidonta 0–1 przedstawionego na rysunku. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm działania doboru naturalnego.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie mechanizmu utrwalenia się wyglądu aspidonta na drodze doboru naturalnego, uwzględniające większą szansę na zdobycie pokarmu lub na uniknięcie ataku drapieżników przez osobniki o podobnym ubarwieniu do wargatka, a więc warunkujące większe szanse przeżycia i rozrodu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Największe szanse na przeżycie i wydanie potomstwa miały te osobniki A. taeniatus, które skuteczniej zdobywały pokarm dzięki wyglądowi przypominającemu L. dimidiatus.
• Osobniki aspidonta, które były bardziej podobne wyglądem do wargatka, miały większą szansę na uniknięcie ataku drapieżników, a więc również na przeżycie i rozmnożenie się.
• Aspidonty bardziej podobne do wargatków były rzadziej atakowane przez drapieżniki, a ponadto miały większe szanse na zdobycie pokarmu. Dlatego takie aspidonty miały większe szanse przeżycia i rozrodu od innych aspidontów.
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi odnoszące się tylko do większych szans rozrodu, np. „Aspidonty bardziej podobne do wargatków zdobywały skuteczniej pokarm i pozostawiały więcej potomstwa”.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 26%
Zadanie 16.3. wymagało poprawnego wyjaśnienia mechanizmu utrwalenia się wyglądu aspidonta na drodze doboru naturalnego. W odpowiedzi należało uwzględnić większą szansę na zdobycie pokarmu lub na uniknięcie ataku drapieżników przez osobniki o podobnym ubarwieniu do innej ryby – wargatka, a następnie odnieść się do większych szans przeżycia i rozrodu u takich osobników. Zdający najczęściej udzielali odpowiedzi niepełnych – odnosili się jedynie do większych szans przeżycia, ale pomijali większe szanse rozrodu, co jest warunkiem koniecznym do utrwalenia się cech adaptacyjnych. Przykładowa odpowiedź nieprawidłowa5:
W toku ewolucji aspidont upodobnił się do wargatka, ponieważ poprzez działanie doboru naturalnego przeżywało więcej osobników, które były podobne do wargatków i nie padały ofiarą drapieżników. Zatem faworyzowane były osobniki podobne do wargatka, czego efektem jest obecny wygląd aspidonta taki jak na rysunku.
Zdarzały się też odpowiedzi niepełne, które nie realizowały w pełni czasownika operacyjnego „wyjaśnij”, w przypadku którego należy określić przyczynę, opisać mechanizm i podać skutek danego zjawiska. Maturzyści nie opisywali mechanizmów, które ułatwiały aspidontom przeżycie i rozród, czyli unikania drapieżników lub większych szans na zdobycie pokarmu. Przykładowa odpowiedź nieprawidłowa:
Wskutek działania doboru naturalnego przeżywały jedynie te osobniki, które były najlepiej przystosowane do życia w tym środowisku, czyli te najbardziej zbliżone wyglądem do wargatka. Osobniki te były zdolne do rozmnażania, co zapewniło im w toku ewolucji utrwalenie się ich wyglądu.