Zadanie 18.1. (0–1)AI
Niski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.
Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.
Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg. W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.
Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018. Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913. Fotografia: Wikimedia Commons.
Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: ..............................
Uzasadnienie: ..............................
..............................
..............................
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy u innych rodzin botanicznych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Jest to przykład konwergencji.
Przykładowe uzasadnienia
- Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach taksonomicznych roślin.
- Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym środowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób.
- W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych warunków środowiskowych.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np. „Rozstrzygnięcie: konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych wyewoluowało wielokrotnie niezależnie”. Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych, np. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te rośliny”.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 20%
Poziom wykonania zadania 18.1. wynosił 20%. W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Drugą część odpowiedzi stanowiło uzasadnienie tego wyboru. Właściwe rozstrzygnięcie polegało na wskazaniu konwergencji, a poprawne uzasadnienie powinno było zawierać argument na rzecz niezależnego wykształcenia się tej cechy u różnych gatunków. Argument na rzecz niezależnego pochodzenia mógł być różnie sformułowany i mógł dotyczyć np. klasyfikacji roślin poduszkowych w różnych rodzinach botanicznych (systematyka odzwierciedla relacje pokrewieństwa) lub występowania tych roślin w izolowanych obszarach geograficznych (bariery geograficzne wykluczają przepływ genów).
Najczęstsze błędy dotyczyły nie samego rozstrzygnięcia, ale – uzasadnienia wyboru. W poniższych przykładach odpowiedzi niepoprawnych zdający odnoszą się do wykształcenia form poduszkowatych ze względu na określone warunki środowiska, ale to jeszcze nie przesądza o konwergencji. Taka adaptacja mogłaby powstać u wspólnego przodka i zostać odziedziczona przez jego potomków. W drugiej części przedstawionych odpowiedzi jest mowa o tym, że formy poduszkowe występują u różnych gatunków, ale to też nie przesądza o konwergencji – różne gatunki mogłyby należeć do jednej rodziny botanicznej, w której doszło do takiej adaptacji. Dopiero informacja o przynależności tych gatunków do różnych (i licznych) rodzin botanicznych jest poprawnym argumentem na rzecz niezależnego wykształcenia się tej adaptacji.
Część uzasadnień odnosiła się jedynie do definicji konwergencji, a więc wprost do niezależnej ewolucji cechy. Poprawne uzasadnienie – zgodnie z ogólnymi zasadami oceniania – powinno odnosić się do obserwacji przedstawionej w zadaniu i świadczyć o jej zrozumieniu. W przypadku tego zadania zdający powinien podać argument na rzecz niezależnego wykształcenia form poduszkowych, np. do systematyki lub do biogeografii.
Inny powtarzający się błąd merytoryczny polegał na traktowaniu wytwarzania form poduszkowatych jako indywidualnej odpowiedzi osobniczej, a nie – jako procesu ewolucyjnego. W takich przypadkach zdający mylili adaptację w znaczeniu wyniku działania doboru naturalnego z adaptacją w znaczeniu aklimatyzacji do zmieniających się warunków środowiska, np.:
