Zadanie 16.2. (0–1)AI
Do monitorowania jakości wody wodociągowej wykorzystuje się m.in. małże. Prowadzą one osiadły tryb życia, a duże znaczenie w ich funkcjonowaniu odgrywają mechano- i chemoreceptory wykrywające cząstki zawieszone w wodzie. W zbiorniku przepływowym umieszcza się szczeżuje lub skójki, które jedną połową muszli przytwierdza się do jego dna, a do drugiej połowy przyczepia się magnes połączony z czujnikiem przekazującym sygnały do komputera.
W warunkach normalnego funkcjonowania rytm biologiczny małża obejmuje cykliczne okresy podwyższonej i obniżonej aktywności. W czasie podwyższonej aktywności, jeśli woda jest czysta, muszla małża jest rozchylona, a mięczak pobiera wodę przez syfon. W czasie obniżonej aktywności muszla może być częściowo lub całkowicie zamknięta przez okres kilku godzin.
Przymknięcie muszli nawet do kilku procent maksymalnego rozwarcia lub stopniowe jej całkowite zamykanie nie musi być przejawem stresu. Dopiero w momencie wystąpienia nagłej zmiany jakości wody mięczak gwałtownie zamyka muszlę. W poznańskiej stacji uzdatniania wody jednocześnie wykorzystuje się osiem osobników. Alarm włącza się, gdy średnia wartość stopnia otwarcia ich muszli spadnie poniżej określonego poziomu.
Na podstawie: M. Dworniczak, Uzdatnianie wody, „Wiedza i Życie” 8, 2017; E. Tomczak, A. Dominiak, Organizmy żywe w systemie biomonitoringu jakości wody, „Proceedings of ECOpole” 10(1), 2016.
Wyjaśnij, dlaczego podczas biomonitoringu czystości wód wykorzystuje się więcej niż jednego osobnika, jak np. osiem w poznańskiej stacji uzdatniania wody. EBIP-R0_100
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do: 1) zwiększonej wiarygodności wyników badań albo 2) konieczności ciągłego monitoringu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Aby wyeliminować fałszywe alarmy spowodowane indywidualnymi reakcjami lub cechami osobników.
• Pojedynczy osobnik może gwałtownie zamknąć muszlę z innych powodów niż zanieczyszczenie wody. Dopiero wspólna reakcja kilku osobników przesądza o problemie z jakością wody i wyklucza odmienne zachowanie jednego osobnika.
• Gdyby był tylko jeden małż, to w przypadku jego śmierci system uległby awarii. Dodatkowe małże zwiększają niezawodność systemu.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 61%
Najwyższy poziom wykonania równy 61 % uzyskało zadanie 16.2. – drugie z wiązki trzech zadań poprzedzonych tekstem popularnonaukowym, dotyczącym wykorzystania organizmów w biomonitoringu czystości wody. Polecenie wymagało od zdających wyjaśnienia, dlaczego podczas biomonitoringu czystości wód wykorzystuje się więcej niż jednego małża, jak np. osiem w poznańskiej stacji uzdatniania wody. Zdający powinni rozumieć rolę organizmów o wąskim zakresie tolerancji na czynniki środowiska w monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza powodowanych przez działalność człowieka, oraz znać treści dotyczące czynności życiowych małży w celu prawidłowej interpretacji materiału wstępnego do zadania. Rozwiązując przedstawiony w poleceniu problem, maturzyści powinni wykorzystać umiejętności z zakresu metodyki badań naukowych – planowania badań, a konkretnie – określania warunków ich przebiegu. Kluczowe było zauważenie, że przeprowadzone monitorowanie stanu wód z wykorzystaniem małży służy wykrywaniu zanieczyszczeń a nie – ustalaniu wpływu określonych zanieczyszczeń na funkcjonowanie małży lub też określaniu składu zanieczyszczeń wody, czy stężenia substancji zanieczyszczających.
Ponad połowa maturzystów potrafiła poprawnie zinterpretować przedstawione informacje i wskazać, że użycie kilku osobników zwiększa wiarygodność badania, gdyż wyklucza fałszywe alarmy spowodowane indywidualnymi reakcjami organizmów. Przykładowa poprawna odpowiedź:
Podczas biomonitoringu czystości wód wykorzystuje się więcej niż jednego osobnika w celu uniknięcia fałszywego alarmu. Małże w ciągu dnia zmieniają swoją aktywność i z takiego powodu, a nie stresu jakim jest zanieczyszczenie wody, mogą zamknąć muszlę. Prawdopodobieństwo, że klika osobników będzie reagowało z innego powodu niż zanieczyszczenia wody jest mniejsze niż przy wykorzystywaniu jednego osobnika.
Liczne były odpowiedzi nieprawidłowo wskazujące na możliwość lepszej oceny stopnia zanieczyszczenia wody w sytuacji, gdy w badaniu wykorzystuje się nie jednego, ale więcej osobników, np.:
Dzięki wykorzystaniu więcej niż jednego osobnika małżów podczas biomonitoringu czystości wód, możliwe jest określenie poziomu zanieczyszczenia wód, gdyż każdy
osobnik różni się tolerancją na zanieczyszczenia, więc badanie wielu osobników pozwoli na określenie jak mocno zanieczyszczona jest woda.