Zadanie 9.2. (0–1)AI
Mszyce odżywiają się sokami roślinnymi. Podczas pobierania pokarmu wbijają rostrum (wydłużony ryjek), stanowiący element aparatu gębowego, prosto do wnętrza rurki sitowej. Jeśli odetnie się ciało owada (za pomocą wiązki promieni laserowych), pozostawiając rostrum wbite w łodygę, pełni ono wówczas rolę mikrokapilary, z której pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego wypływa zawartość floemu.
Przeprowadzono następujące doświadczenie. Szczytową część pędu lilaka pospolitego (Syringa vulgaris) umieszczono w szklanym pojemniku zawierającym dwutlenek węgla znakowany węglem 14C. Następnie mierzono czas pojawienia się związków organicznych zawierających 14C w soku floemowym wypływającym poprzez rozmieszczone wzdłuż łodygi mikrokapilary utworzone z rostrów mszyc.
Wyjaśnij, dlaczego radioaktywne atomy węgla 14C, znajdujące się początkowo w znakowanym CO2, wykryto następnie w związkach organicznych znajdujących się w soku floemowym rośliny.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające: 1) asymilację znakowanego radioaktywnie dwutlenku węgla oraz 2) załadunek wtórnych produktów fotosyntezy do soku floemowego lub transport wtórnych produktów fotosyntezy w soku floemowym.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Radioaktywne atomy węgla z CO2 zostały wbudowane w cukry podczas procesu fotosyntezy, a sacharoza jest pobierana przez komórki rurek sitowych.
• Dwutlenek węgla zawierający radioaktywny izotop został wykorzystany w cyklu Calvina, którego wtórne produkty są związkami transportowanymi w łyku.
• Znakowany CO2 został przez roślinę wykorzystany jako substrat w procesie fotosyntezy, której wtórnymi produktami są związki organiczne dostające się do floemu.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do glukozy jako formy transportu cukrów w łyku.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 6%
Bardzo trudne okazało się także zadanie 9.2. (poziom wykonania zadania – 6 %), należące do wiązki zadań poprzedzonych opisem doświadczenia, którego celem było ustalenie szybkości rozchodzenia się wtórnych metabolitów we floemie lilaka pospolitego. Maturzyści powinni wyjaśnić, dlaczego radioaktywne atomy węgla 14C znajdujące się początkowo w znakowanym CO2 wykryto następnie w określonych związkach organicznych znajdujących się w soku floemowym badanej rośliny. W rozwiązaniu wymagane było opisanie etapów obserwowanego zjawiska. Kluczowe było więc powiązanie w prawidłowy ciąg przyczynowo-skutkowy informacji dotyczących fazy ciemnej fotosyntezy oraz transportu związków we floemie. Zdający powinni zauważyć:
• przyczynę – wykorzystywanie przez roślinę znakowanego dwutlenku węgla jako substratu w procesie fotosyntezy
• mechanizm – syntezę w cyklu Calvina cukrów prostych (trioz), a następnie wytworzenie wtórnych produktów fotosyntezy, które mogą być transportowane przez floem
• skutek – obecność wtórnych produktów fotosyntezy zawierających znakowany 14C w soku floemowym rośliny.
Tylko nieliczna grupa zdających nie popełniła błędów merytorycznych, opisując procesy fizjologiczne rośliny, i uwzględniała wszystkie elementy prawidłowego rozwiązania.
Przykładowa poprawna odpowiedź:
Znakowany dwutlenek węgla jest wbudowywany podczas fotosyntezy w związki organiczne – w wytworzone w tym procesie triozy, które są przekształcane w sacharozę, transportowaną następnie w łyku.
Liczne odpowiedzi były jednak nieprecyzyjne – zawarte w nich informacje przedstawiały określone fakty, lecz nie wiązały ich w ciąg przyczynowo-skutkowy, np.:
Lilak pospolity prowadzi proces fotosyntezy, którego substratem jest CO2, a floem przewodzi w roślinie asymilaty, dlatego wykryto radioaktywne atomy 14C w soku floemowym.
W wielu rozwiązaniach spełnione były wymagania polecenia z czasownikiem operacyjnym „wyjaśnij”, ale charakteryzowały się one zbyt dużym stopniem ogólności opisu procesów fizjologicznych, które powinny być w nich uwzględnione, np.:
Bo do soku floemowego zostały doprowadzone asymilaty wytworzone w procesie fotosyntezy, w czasie której 14C został w nie wbudowany.
Ponieważ łyko transportuje związki organiczne, a 14C został w nie wbudowany w różnych procesach metabolicznych zachodzących w roślinie.
Zaskakujące jest, że wiele rozwiązań zawierało błędne merytorycznie opisy, dotyczące fotosyntezy i transportu asymilatów – treści szczegółowo omawianych w trakcie kształcenia biologicznego, np.:
W miękiszu asymilacyjnym zachodzi proces fotosyntezy, podczas którego wiązany jest CO2, w skład którego wchodzą atomy węgla 14C. Produktem tego procesu jest glukoza, zawierająca 14C, która jest transportowana w soku floemowym.
Podczas fotosyntezy w cyklu Krebsa wykorzystywany jest dwutlenek węgla do wytworzenia cukrów, które są następnie transportowane z sokiem floemowym w pędzie rośliny.