Zadanie 9.1. (0–1)AI
Mszyce odżywiają się sokami roślinnymi. Podczas pobierania pokarmu wbijają rostrum (wydłużony ryjek), stanowiący element aparatu gębowego, prosto do wnętrza rurki sitowej. Jeśli odetnie się ciało owada (za pomocą wiązki promieni laserowych), pozostawiając rostrum wbite w łodygę, pełni ono wówczas rolę mikrokapilary, z której pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego wypływa zawartość floemu.
Przeprowadzono następujące doświadczenie. Szczytową część pędu lilaka pospolitego (Syringa vulgaris) umieszczono w szklanym pojemniku zawierającym dwutlenek węgla znakowany węglem 14C. Następnie mierzono czas pojawienia się związków organicznych zawierających 14C w soku floemowym wypływającym poprzez rozmieszczone wzdłuż łodygi mikrokapilary utworzone z rostrów mszyc.
Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawnie sformułowany problem badawczy, odnoszący się do szybkości transportu asymilatów lub tempa przepływu soku floemowego u badanego gatunku (Syringa vulgaris).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Jaka jest prędkość przemieszczania się asymilatów w pędzie Syringa vulgaris?
• Szybkość transportu cukrów w rurkach sitowych pędu badanego gatunku.
• Szybkość rozchodzenia się związków zawierających atomy 14C we floemie lilaka.
• Jak zmienia się szybkość transportu związków organicznych w łyku u bzu lilaka?
• Czy szybkość transportu związków organicznych w łyku u bzu lilaka zmienia się wraz z przepływem soku floemowego?
Uwaga:
Uznaje się stosowanie pojęć „związki organiczne” lub „cukry” zamiast terminu „asymilaty”, pod warunkiem że problem badawczy odnosi się do transportu w łyku (floemie) lub w rurkach sitowych badanego gatunku. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do metod pomiarowych zamiast procesów zachodzących w roślinie, np. „Wpływ odległości na czas wykrycia izotopu w soku floemowym”, „Obliczanie szybkości transportu floemowego w pędzie lilaka pospolitego z użyciem rostrum mszyc wbitych w łodygę”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmiennych, które nie były mierzone w przedstawionym doświadczeniu, np. „Wpływ odległości od liści na szybkość transportu…”.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 7%
Bardzo trudnym zadaniem było również zadanie 9.1. (poziom wykonania zadania – 7 %), które polegało na sformułowaniu problemu badawczego do przedstawionego doświadczenia (w formie opisowej i graficznej). Prawidłowa odpowiedź powinna się odnosić do szybkości transportu wtórnych asymilatów we floemie lub tempa przepływu soku floemowego u lilaka pospolitego. Na podstawie przedstawionych informacji maturzyści powinni zauważyć, że w doświadczeniu mierzono czas, po którym wykryto obecność związków organicznych zawierających 14C w łyku w danym miejscu pomiarowym, które stanowiły kolejne kolonie mszyc, znajdujące się w ściśle określonych odległościach od kolonii startowej. Znając drogę, jaką pokonywały asymilaty w soku floemowym oraz czas potrzebny do jej przebycia, badacze mogli określić prędkość przepływu tych asymilatów we floemie badanej rośliny bądź określić, czy prędkość ta jest stała.
Przykładowe poprawne odpowiedzi:
Jak szybko są transportowane związki organiczne w łyku lilaka pospolitego?
Czy asymilaty płyną z równą szybkością we floemie wzdłuż łodygi badanej rośliny?
Badanie szybkości transportu soku floemowego w pędach lilaka pospolitego.
Nieprawidłowe rozwiązania tego zadania miały różne przyczyny. Zdający udzielali odpowiedzi, które:
• pomijały w problemie badawczym obiekt badań, np.: Jak szybki jest transport asymilatów we floemie?
• uwzględniały wpływ zmiennej niezależnej na zmienną zależną, a tego w przedstawionym doświadczeniu nie badano, np.: Czy odległość kolonii startowej wpływa na czas pojawienia się związków organicznych zawierających 14C w soku floemowym pędu lilaka pospolitego?
• myliły techniki badawcze (wykorzystanie mszyc) z faktycznie badanym procesem, np.:
Czy mszyce wpływają na tempo przepływu soku floemowego w łodydze lilaka pospolitego?
Czy obecność mikrokapilar mszyc wpływa na szybkość transportu soku floemowego lilaka pospolitego?
• uwzględniały procesy, których w tym konkretnym doświadczeniu nie badano, np.: Z jaką prędkością lilak pospolity wytwarza związki organiczne?
Analiza nieprawidłowych odpowiedzi pozwala stwierdzić, że część maturzystów ma duże trudności w posługiwaniu się umiejętnościami z zakresu metodyki badań biologicznych, szczególnie wtedy, gdy zadanie wymaga rozwiązania problemu nietypowego lub jego kontekst jest nowy, a do rozwiązania nie można powielić utartych sposobów postępowania.