Zadanie 1.2. (0–1)AI
Prolaktyna, wydzielana przez gruczołową część przysadki mózgowej, jest jednołańcuchowym polipeptydem złożonym ze 199 aminokwasów, powstającym w wyniku odcięcia peptydu sygnałowego liczącego 28 aminokwasów. Na poniższym schemacie przedstawiono strukturę przestrzenną cząsteczki dojrzałej ludzkiej prolaktyny. Na podstawie: S.J. Konturek, Fizjologia człowieka, Wrocław 2013; Protein Data Bank, https://www.rcsb.org/structure/1RW5.
Na podstawie przedstawionych informacji określ najwyższą rzędowość struktury białka – prolaktyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do cech budowy tego białka.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za określenie, że prolaktyna jest białkiem o strukturze trzeciorzędowej wraz z poprawnym uzasadnieniem, wykazującym: 1) spełnienie kryterium struktury III-rzędowej – sfałdowanie łańcucha o strukturze II-rzędowej oraz 2) niespełnienie kryterium struktury IV-rzędowej – tylko jeden łańcuch.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Prolaktyna jest białkiem o strukturze III-rzędowej – alfa-helisy jej jedynego łańcucha mają ustaloną pozycję względem siebie.
• Prolaktyna ma strukturę III-rzędową, ponieważ składa się tylko z jednego łańcucha zwiniętego w globularne białko.
• III-rzędowa, ponieważ ma trójwymiarową domenę łączącą się z receptorem i składa się tylko z jednego łańcucha.
• Najwyższa rzędowość prolaktyny to III-rzędowa, bo jest ona zbudowana z pofalowanego jednego łańcucha polipeptydowego (stabilizowanego za pomocą wiązań chemicznych).
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do oddziaływań między grupami bocznymi reszt aminokwasowych, np. mostków dwusiarczkowych, oddziaływań jonowych lub kilku struktur drugorzędowych pod warunkiem prawidłowego odniesienia się do struktury przestrzennej białka i obecności jednego łańcucha, np. „Prolaktyna ma strukturę III-rzędową, ponieważ jest to struktura przestrzenna, stabilizowana za pomocą mostków dwusiarczkowych, zbudowana z jednego łańcucha”.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 8%
Zadanie 1.2. (poziom wykonania zadania – 8 %) było również zadaniem bardzo trudnym, chociaż dotyczyło podstawowych umiejętności biologicznych – opisywania struktury białka. Na podstawie informacji zawartych w tekście źródłowym i przedstawionych na schemacie należało określić najwyższą rzędowość struktury przestrzennej białka – prolaktyny oraz uzasadnić odpowiedź, uwzględniając cechy tego białka. Maturzyści powinni wskazać, że prolaktyna jest białkiem o strukturze III-rzędowej, gdyż widoczne na schemacie alfa-helisy jej jedynego łańcucha mają ustaloną pozycję względem siebie. Taki tok rozumowania uwzględnia odniesienie się do spełnienia kryterium struktury III-rzędowej – sfałdowania łańcucha o strukturze II-rzędowej oraz niespełnienia kryterium struktury IV-rzędowej – obecności w strukturze białka tylko jednego łańcucha. Przykładowe poprawne odpowiedzi:
• III-rzędowa, ponieważ posiada jeden łańcuch polipeptydowy, który składa się ze ustabilizowanej przestrzenie za pomocą mostów disiarczkowych zwiniętej struktury II-rzędowej.
• Struktura III-rzędowa, ponieważ zbudowana jest z pofałdowanego łańcucha polipeptydowego, posiadającego powtarzające się odcinki o strukturze II-rzędowej. Gdyby była białkiem o strukturze IV-rzędowej takich łańcuchów powinno być więcej niż jeden.
W wielu rozwiązaniach rzędowość struktury tego białka była określona poprawnie, ale argument na rzecz postawionej tezy był już nieprawidłowy. Takie uzasadnienia uwzględniały często tylko jedną cechę, która sama w sobie nie przesądzała o obecności określonej przez maturzystę struktury. Dowodziły one tylko niewystępowania IV-rzędowej struktury albo tylko występowania struktury III-rzędowej, np.:
• Prolaktyna ma najwyższą strukturę trzeciorzędową, ponieważ zbudowana jest jednego łańcucha polipeptydowego, a do powstania struktury IV-rzędowej potrzebne są przynajmniej dwa.
• Prolaktyna ma strukturę III-rzędową, ponieważ jej struktura jest utrzymywaną za pomocą mostków disiarczkowych.
Wśród nieprawidłowych uzasadnień, mimo że odnosiły się do cech budowy białka, liczne odpowiedzi były zbyt ogólne, np.: Białko to ma III-rzędową strukturę, ponieważ zbudowane jest jednego łańcucha polipeptydowego, który ma budowę przestrzenną albo nieprecyzyjne, np. III-rzędowa, ponieważ jej jeden łańcuch polipeptydowy jest trójwymiarowy.
Tylko niewielka część maturzystów błędnie wskazywała na strukturę II-rzędową przedstawionego białka, np. Ma ona strukturę II-rzędową, ponieważ zbudowana jest z łańcucha polipeptydowego, zwiniętego w α-helisę.