Zadanie 7.1. (0–1)AI
Tilapia nilowa (Oreochromis niloticus) to słodkowodna ryba z rodziny pielęgnicowatych.
Na poniższym schemacie przedstawiono strategię osmoregulacyjną tilapii nilowej.
Wiele gatunków pielęgnicowatych, w tym – tilapia nilowa, jest określanych mianem pyszczaków, ponieważ samice pobierają ikrę do pyska po zapłodnieniu. Samice tych gatunków noszą w jamie gębowej zapłodnione jaja, a często – także larwy i narybek.
Na podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Szkarłupnie – płazy, t. 3, cz. 1, Warszawa 2015; S. Friedman, Ontogeny of the Osmoregulatory Capacity of Teleosts and the Role of Ionocytes, „Frontiers in Marine Science” 7, 2020. Rysunek: Scandinavian Fishing Yearbook.
Wyjaśnij, dlaczego tilapia nilowa musi pobierać jony Na+ i Cl− ze środowiska zewnętrznego. W odpowiedzi uwzględnij różnice między środowiskiem wewnętrznym ryby a środowiskiem zewnętrznym.
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie konieczności pobierania jonów Na+ i Cl− ze środowiska, uwzględniające mniejsze stężenie tych jonów w środowisku (środowisko hipotoniczne) życia względem płynów ustrojowych ryb, ORAZ wynikającą z tego 1) dyfuzję jonów Na+ i Cl− do otaczającej wody (przez skrzela) LUB 2) utratę Na+ i Cl− wraz z moczem, którego duże objętości wynikają z pozbywania się nadmiaru wody osmotycznie napływającej do ciała ryby, co skutkuje potrzebą uzupełniania tych jonów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- W wodach słodkich, które stanowią środowisko życia tilapii nilowej, jest mniejsze stężenie jonów Na+ i Cl− niż w płynach ustrojowych ryby, dlatego te jony dyfundują z ciała ryby do wody i ryby muszą odzyskiwać te jony z wody.
- W płynach ustrojowych ryb słodkowodnych jest większe stężenie jonów Na+ i Cl− niż w środowisku, dlatego do ciała tych ryb osmotycznie napływa woda, której nadmiaru ryby pozbywają się wraz z moczem. Ponieważ ryba wydala duże objętości moczu, traci ona Na+ i Cl−, przez co musi uzupełniać niedobory tych jonów przez pobieranie ich ze środowiska.
- Tilapia żyje w środowisku dla niej hipotonicznym i dlatego nie pije wody zawierającej jony, a woda dyfunduje do jej ciała. Ta ryba musi drogą transportu aktywnego przez skrzela uzupełnić niedobór jonów traconych wraz z moczem.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do utraty jonów przez rybę na drodze osmozy, która dotyczy wyłącznie dyfuzji wody – rozpuszczalnika. Nie uznaje się określenia utraty jonów przez rybę mianem „wypłukiwania”.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 23%
Zadanie 7.1. miało wykonanie na poziomie 23%. Zdający mieli wyjaśnić, dlaczego tilapia nilowa musi pobierać jony ze środowiska zewnętrznego. Udzielane odpowiedzi wykazały poważne braki w wiedzy na temat bilansu wodno-mineralnego ryb. W odpowiedziach pojawiały się często poważne błędy merytoryczne. Zdający wskazywali, że ryba pobiera jony sodowe i chlorkowe na drodze osmozy, co jest błędem rzeczowym, ponieważ osmoza dotyczy przemieszczania się wody, a nie – jonów, np.:
Zdarzały się także inne błędy merytoryczne. W poniższej przykładowej odpowiedzi jest niepoprawne odniesienie do wypłukiwania jonów przez wodę, które w rzeczywistości dyfundują przez skrzela oraz są wydalane wraz z moczem. Drugi błąd merytoryczny w poniżej odpowiedzi polega na niepoprawnej roli komórek solnych, które nie służą do zatrzymywania jonów w ciele ryby, ale – do pobierania tych jonów ze środowiska zewnętrznego.
Część odpowiedzi była niepełna – nie odnosiła się do właściwej przyczyny konieczności pobierania jonów, czyli do ich utraty na drodze dyfuzji przez skrzela lub wraz z moczem, np.:
Poniższa przykładowa odpowiedź niepoprawnie tłumaczy konieczność pobierania jonów tym, że ryba nie pije wody.
Poniższa niepoprawna odpowiedź odnosi się do tego, że pobieranie jonów przez rybę jest konieczne, aby woda mogła napływać do ciała ryby na drodze osmozy. W rzeczywistości pobieranie jonów zapewnia stałość środowiska wewnętrznego ryby, która traci jony, a osmotyczny napływ wody do ciała ryby stanowi zjawisko niepożądane, a nadmiar wody musi być usuwany wraz z moczem.
