Zadanie 12.2. (0–1)
Treść
Do podstawowych azotowych produktów metabolizmu zwierząt należą: amoniak, mocznik i kwas moczowy. Ich cząsteczki różnią się złożonością budowy, rozpuszczalnością w wodzie, toksycznością oraz nakładem energetycznym związanym z ich syntezą. O H H O H H N N N N H O H N H H N N O H H H amoniak mocznik kwas moczowy Na podstawie: E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2020.
Wyjaśnij, dlaczego zwierzęta żyjące w wodzie najczęściej wydalają amoniak, 0–1 a zwierzęta lądowe – mocznik lub kwas moczowy. W odpowiedzi uwzględnij gospodarkę wodną tych organizmów i właściwości wymienionych produktów przemiany materii.
Pokaż odpowiedź
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do oszczędniejszej gospodarki wodnej zwierząt lądowych w porównaniu do zwierząt wodnych ORAZ do toksyczności i do rozpuszczalności w wodzie azotowych produktów metabolizmu w wodzie.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r.
Przykładowe odpowiedzi
• Amoniak jest związkiem bardziej toksycznym od mocznika i od kwasu moczowego. Organizmy wodne mogą pozbywać się nadmiaru amoniaku bezpośrednio do wody, który natychmiast rozcieńcza się w środowisku wodnym. Organizmy lądowe syntetyzują mocznik lub kwas moczowy, które są mniej toksyczne i mogą osiągać wyższe stężenia w organizmie.
• Organizmy wodne nie muszą oszczędzać wody, a więc mogą wydalać wraz z wodą bezpośredni produkt deaminacji aminokwasów – amoniak, który jest dobrze rozpuszczalny w wodzie. Organizmy lądowe oszczędzają wodę i dlatego syntezują kwas moczowy, który praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie, lub mocznik, który jest mniej toksyczny od amoniaku i dlatego może osiągać wyższe stężenia w organizmie.