Zadanie 3.1. (0–1)AI
Bioluminescencja to zdolność żywych komórek do emisji promieniowania w zakresie światła widzialnego. Występuje u wielu owadów. Przykładowo: duże drapieżne samice tropikalnych świetlików Photuris lugubris wykształciły umiejętność wabienia swoich ofiar – małych samców świetlików Photinus palaciosi – poprzez imitację charakterystycznego wzoru sygnałów świetlnych wysyłanych przez samice Photinus palaciosi.
Bioluminescencja świetlików jest wynikiem reakcji utleniania lucyferyny z udziałem enzymu – lucyferazy. Aby ta reakcja mogła zajść, niezbędna okazuje się również obecność ATP. Poniżej przedstawiono równanie reakcji.
U świetlików ta reakcja zachodzi w wyspecjalizowanych narządach ulokowanych w segmentach odwłokowych i jest regulowana przez dopływ tlenu do świecących komórek.
Lucyferynę i lucyferazę świetlika wykorzystuje się do wykrywania mikroorganizmów w różnych próbkach. Takie testy stosuje się w ocenie czystości, np. powierzchni szpitalnych i okazów muzealnych.
Na podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Stawonogi, Warszawa 2013; K. Pajor i in., Bioluminescencja jako narzędzie w biologii molekularnej, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 71, 2017.
Przedstaw korzyść, jaką odnoszą samice świetlików Photuris lugubris dzięki umiejętności wabienia swoich ofiar.
Sprawdź się
Odpowiedz samodzielnie i sprawdź wynik
2
Pokaż odpowiedź z arkuszaPorównaj swoją odpowiedź z kluczem
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne przedstawienie korzyści, jaką odnoszą samice świetlików, polegającej na zmniejszeniu nakładów czasu LUB energii na polowanie, LUB polegającej na zdobywaniu większej ilości pokarmu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
- Samica Photuris wabi samce Photinus, które są ich pokarmem. W ten sposób drapieżnik wkłada mniej energii w polowanie.
- Dzięki temu łatwiej zdobywają one pokarm – drapieżnik nie musi tak długo szukać ofiary, a więc częściej ją upoluje.
- Te drapieżne owady nie muszą aktywnie poszukiwać ofiary.
- W ten sposób częściej zdobywają pokarm.
- Owady dzięki temu schwytają więcej ofiar.
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się wyłącznie do zdobywania pokarmu lub do łatwiejszego zdobywania pokarmu, bez wskazania, na czym to ułatwienie polega, np. „Dzięki temu lepiej im się poluje”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszenia konkurencji wewnątrz- lub międzygatunkowej.
Wyjaśnienie AI Rozwiń, aby przeczytać wyjaśnienie
Wytłumacz mi to
Potrzebujesz dodatkowego wyjaśnienia?
1
Zostanie wygenerowane zwięzłe wyjaśnienie zagadnień z pytania: mechanizmu i kontekstu biologicznego odpowiedzi, częstych błędów oraz powiązań z innymi tematami.
Komentarz CKE 19%
Bardzo trudnym zadaniem było dla maturzystów zadanie 3.1., w rozwiązaniu którego należało na podstawie analizy tekstu wstępnego przedstawić korzyść, jaką odnoszą samice świetlików Photuris lugubris dzięki umiejętności wabienia swoich ofiar poprzez wysyłanie sygnałów świetlnych. Podstawową trudnością, której nie udało się pokonać większości zdających, było zrozumienie, że adaptacja samic Photuris lugubris w postaci bioluminescencji, czyli naśladowanie samic innego gatunku owadów, prowadzi do wabienia samców tego gatunku, które są pokarmem dla Photuris lugubris. Aby poprawnie rozwiązać zadanie, maturzyści powinni jednoznacznie wskazać, że przedstawiona we wstępie do
zadania umiejętność wabienia ofiar zmniejsza nakłady czasu, jaki samice świetlików Photuris lugubris musiałyby poświęcić na zdobycie pokarmu lub zmniejsza nakłady energii na jego pozyskanie oraz umożliwia częstsze schwytanie ofiary.
Odpowiedzi niepoprawne były najczęściej niepełne, np.
Samice dzięki temu zdobywają pokarm; zyskują źródło pożywiania.
Niepoprawne rozwiązania stanowiły bardzo często parafrazę określenia „korzyść”, zawartego w poleceniu do zadania, np.:
Dzięki umiejętności wabienia swoich ofiar samicom świetlików Photuris lugubris łatwiej zdobyć pokarm.
lub
Dzięki umiejętności wabienia swoich ofiar lepiej polują.
Wśród niepoprawnych odpowiedzi dość liczne były także takie, które nie odnosiły się do korzyści organizmu wykazującego zdolność bioluminescencji, np.
Dzięki zdolności bioluminescencji samce Photinus same zbliżają się do samic.
Zadanie sprawdza umiejętność uważnego czytania całego materiału źródłowego, wszystkich jego elementów, łączenia faktów i wnioskowania. Część zdających niewłaściwie zinterpretowała informacje przedstawione we wstępie zadania i błędnie wskazywała, że korzyścią samic jest brak zużywania energii niezbędnej do utleniania lucyferyny z udziałem enzymu – lucyferazy, np.
Dzięki umiejętności wabienia swoich ofiar samice świetlików nie zużywają energii potrzebnej do utleniania lucyferyny.
Sytuacja jest wręcz odwrotna – aby ta reakcja mogła zajść, niezbędna jest hydroliza ATP.